AKP’nin halka bayram hediyesi SSGSS
Ercan Karakaya

Toplumun tüm itirazlarına rağmen bugün yürürlüğe giren SSGSS ile paran kadar sağlık hizmeti dönemi resmen başlıyor

Toplumun önemli bir bölümünün itirazlarına rağmen bugün yürürlüğe giren Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası (SSGSS) ile sosyal güvenlik alanında yeni bir döneme giriliyor. Emeklilik yaşından, prim ödeme gün sayısına, sağlık alanında getirdiği değişikliklerle bir çok şeyi değiştirecek olan yasa, çalışma hayatında da bir çok yeniliği beraberinde getirecek. SSGSS’nin uygulamaya girmesiyle AKP’nin halka bayram hediyesi, geleceğin karartılması oldu. Dr. Osman Öztürk bugün yürürlüğe giren yasayla ilgili sorularımızı yanıtladı.

Öncelikle bu yasa söylendiği gibi tüm toplumu kapsıyor mu?
Genel Sağlık Sigortası (GSS) isminden de anlaşılacağı gibi tüm toplumu kapsayacak bir sağlık sigorta sistemi olarak anlaşılıyor. Yasaya da baktığımız zaman tanım açısından gerçekten bütün nüfusu kapsıyor. Çalışanları, işverenleri, bağımsız çalışanları, kendisi prim ödeyenleri, Türkiye’de bir yıldan fazla ikamet eden yabancıları bile kapsıyor tanıma göre. Yasaya göre vatani görevini yapan er ve erbaşlarla, yabancı ülkede sigortalı olanlar veya Türkiye’de bir yıldan daha az süredir bulunanlar GSS’nin dışında kalacak. Diğerleri GSS’li olacak. Ama yasayı biraz daha derinden ve analitik okumaya başladığımızda işsizlerin işsizlik sigortası tarafından primi ödenecek deniyor ama işsizlik sigortasından yararlanamayan işsizler ne olacak bunun karşılığı yok. Türkiye’deki işsizlerin çoğu işsizlik sigortasından yararlanamıyor. Kayıt dışı çalışanlar, enformen sektörlerde çalışanlar nasıl GSS’li olacak diye baktığımızda bunların da aslında kapsama giremeyeceğini görüyoruz. Primini ödeyemeyen esnaflar, çiftçiler nasıl yararlanacak diye baktığımız da onların da aslında GSS dışında kalacağını görüyoruz. Son zamanlarda güncel olan, eskisinden farklı olarak 18 yaşını dolduran bekar kız çocukları eğer çalışmıyorlarsa (Eskiden yaşam boyuda olsa annelerinin babalarının sigortasından yararlanabiliyorlardı) GSS’den faydalanamayacaklar. Bu biçimiyle baktığımız zaman GSS’nin daha baştan kendi iddiasını yani genel olma, tüm toplumu kapsama iddiasını gerçekleştirmesi pek mümkün gözükmüyor. Onun için bunun adı Genel Sağlık Sigortası mı yoksa ‘Sınırlı Sağlık Sigortası mı’ hep birlikte göreceğiz.

Yasayı incelediğimiz zaman belirli maddelerin arasına sıkıştırılmış ‘İstisnai sağlık hizmetleri’ ‘otelcilik hizmetleri’ gibi tanımlamalar görüyoruz. Bunlar ne anlama geliyor?
Bu yasanın en önemli bölümü zaten az önce bahsettiğim tanım bölümleri değil. Tanımda kapsam ve içerik açısından özel bir sıkıntı yok. Düzgün uygulanırsa bütün hizmetleri verirsiniz. Kapsayacağı nüfus açısından sorun var ama onu da başka yollardan halledebilirsiniz fakat bu yasayla birlikte şimdiye kadar Türkiye’de sosyal güvenlik mevzuatında hiç olmayan bir takım ödemeler geldi. Sigortalıların şimdiye kadar parasız aldıkları bir takım hizmetler için artık para ödemesi gerekiyor. Bunların bir tanesi öğretim üyesi farkı. Öğretim üyesine şu anda da ücret ödeniyor ama o daha farklı koşullardaydı, şimdi sigorta mevzuatına girdi. Standardın üzerindeki otelcilik hizmetleri için belirlenen fiyatın üç katına kadar ücret istenecek ve bunlar az rakamlar olmayacak ve bütün vatandaşlardan istenecek. Otelcilik hizmeti nedir diye bakıyoruz, temizlik midir? Temizlik için hastanelerde standart olamaz herkesin odası temiz olmalı. Isıtma mı? Parasız hastanın odasının ısıtmasını kesmek olmaz. Yemek herkesin odasına getirilir. Belki burada olacak değişiklikler. Parasını ödeyemeyen kuru fasulye-pilav parayı veren portakallı ördek yiyecek. Çocuklar için nasıl olacak bunu tahmin etmek istemiyorum. Fakirin çocuğunun menüsü zenginin çocuğunun menüsü. Daha önemlisi kalacağınız odanın yatak sayısı. Eğer yetkililer ‘ben 4 kişinin kaldığı odanın parasını öderim, 2 kişinin, 1 kişinin kaldığı odanın parasını ödemem derse vatandaş çok para ödemek zorunda kalacak. İnsan vicdanını rahatsız edecek şeyler bunlar. Deniyor ki lüks hizmet istiyorsa karşılığını versin. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı hastaneye düşmüş dertleri var. Yardımı muhtaç tek kişilik bir odada kalması çok insani bir şey zaten o da mümkünse olur. Şimdiye kadar vardı bu daha fazla ihtiyacı olan, ameliyattan çıkan hastayı tek kişilik odaya koyardınız rahat olsun diye. Şimdi bunun normal bir talep olmadığı paran varsa bu hizmeti alabileceğin söyleniyor. Yine yasayla getirilen ‘istisnai sağlık hizmetlerinde’ yüzde 300’e kadar para alabilecek özel hastaneler. Nedir bu diye bakıyorsunuz; hayati tehlikesi olmayan ve alternatifi bulunan sağlık hizmeti diyor. Tıpta hiç okumadık böyle bir şey bize böyle bir şey öğretmediler. Nasıl yorumlanacak bilemiyoruz. Bir çok şey bu şeyin içine sokulabilir. Hangi hastalığın hayati olup olmadığını bilemezsiniz, diş apsesinden, nezleden insanlar ölebiliyor. O yüzden istismara çok açık bir şey. Bunu kullanarak da vatandaştan bir sürü para alacaklar. Bakanın ve bürokratların verdiği bir iki örnek var; safra kesesi ameliyatı eğer kapalı olursa para ödersin. Bir hekim olarak isyan edesim geliyor. Hasta bana gelecek diyeceğim ki; ‘Şu kadar para yatırırsan acısız kanamasız kapalı usul ameliyat ederim. Yarın çıkarsın, bir hafta sonra da istediğin gibi gezersin. Parayı yatıramazsan o zaman yukardan aşağı karnını keserim, 1 hafta yatarsın, 4 haftada evde yatarsın’ yani bu nasıl bir mantık anlayamıyorum. Bu AKP usulü bir şey herhalde ‘kes boşalt’. Böyle bir şey olmaz bu da çok gayri insani bir şey. Özel hastanelerde keza istisnai olsun olmasın bütün sağlık hizmetlerinden ek bir para alınacak. Bu da ilginç aslında. 2006’da çıkan yasa da yoktu, 2008’de konuldu. Ama yasanın propagandasını ‘hiçbir hak kaybı oymayacak’ diye yapmışlardı. Her yerde ‘vatandaş beş kuruş ödemeyecek’ dediler. Şimdi belirlenen ücretin yüzde 100’ü kadar para alabilecekler. Buna bir takım filtreler getirdiler. Tavanı Bakanlar Kurulu belirleyecek. Bu sene yüzde 30 belirlediler. İki ay sora bir genelgeyle tavanı en yükseğe çekebilirler. Özel sağlık sektörü Türkiye’de çok gelişti. Anadolu’da illerin hepsinde bir çok özel hastane kuruldu ve devlet hastanesinde verilmeyen bir çok hizmet özelde veriliyor ve hasta mecbur olarak özele gitmek zorunda kalıyor. Devlet hastanesinde o uzmanlık dalı yok ya da ameliyat yapılmıyor. Ya kalkıp İstanbul’a geleceksiniz ya da özele gideceksiniz o zamanda yüzde 100’e kadar para alınacak. Bunlar bugüne kadar olmayan ödeme biçimleriydi. Bu bakımdan bakınca hastalar için yük ve ek harcamalar yapılacak bir döneme giriliyor. Ödeyemeyenlerin ne yapacağı ise bilinmiyor. Göründüğü gibi hasta bir kısım sağlık hizmetini alamayacak bir kısmını da çok kötü koşullarda alacak. Daha önce bu ek ücret yoktu. Bakanlar Kurulu yüzde 30’da kısıtladı ancak özel hastaneler bu oranın yükseltilmesini istiyor ve yoksa ‘vatandaş iyi hizmet alamaz’ diyor. Bu nasıl bir şey? Sağlıkta kaliteli kalitesiz hizmet tartışması olabilir mi, bu mümkün mü? Ben bir hekim olarak bana gelen vatandaş para ödemedi diye ona kalitesiz hizmet verebilir miyim? Bu en büyük hekimlik suçudur. Parası hiç olmayana sağlık hizmeti vermemek anlamına geliyor bu.

1 Ekim’den sonra hastane kapılarında kimsenin kalmayacağı, parasını ödemedi diye kimsenin hastanede rehin kalmadığı bir dönem mi başlıyor yoksa bunlar daha da yaygınlaşacak mı?
Ağustos sonunda GSS ile ilgili bir yönetmelik yayınlandı. Kanuna yönetmeliğe bakıyorsunuz uygulama konusunda ayrıntılı bir tanım yok. Şimdi tebliğ çıkacak orada göreceğiz. O yüzden ayrıntı düzenleme önemli olan. Onlar hala belirsiz. Ama gözüktüğü kadarıyla 1 Ekim’den sonra her şeyin kötüye gideceğini yada iyiye gideceğini söyleyemeyiz. Ama daha uzun sürede baktığımızda herkes her istediği sağlık hizmetini almayacak. Şimdi rehin kalma diye bir şey olmayacak çünkü hastaneye giremeyecek. Çünkü girişte bakılacak primi ödenmiş mi, prim borcu var mı ona göre alınacak. Asıl sıkıntı GSS’nin kendi iddialarını gerçekleştirecek gibi gözükmüyor. 60 yıldır bu ülkede sağlıkta sorunları çözülecek deniyor. Bu hükümette bunu söyledi. Her şey düzelecek dedi. Şimdi göreceğiz ama benim gördüğüm kadarıyla hiçbir şey düzelmeyecek. Tersine bahsettiğim ilave ücretle sınırlamaları yaşayacağız. Muhtemelen yüzde 30 katılım payı yerel seçimlerden sonra yukarı çekilecek.

Son olarak anlattıklarınız üzerinden bu yasa kimin yasası diyebiliriz?
En temel olarak yasanın mantığında şöyle bir sıkıntı var. Türkiye’de daha önceden sosyal güvenlik kurumları sağlık hizmetlerini iki biçimde veriyordu. SSK kendi hizmetlerini veriyordu. Emekli Sandığı ve Bağ-Kur çok ihtiyaç duyduğu hallerde özel hastanelerden hizmet alıyordu ama genel olarak devlet hastaneleri ve üniversite hastanelerinden hizmet alıyordu. Bu nedenle sigortalar kamu sağlık kurumlarını muhatap alıyorlardı. Bu yasaya göre kamu ve özel sağlık sektörü eşit duruma geldi. Ortada bir havuz var ve herkesin primiyle ve katılım payıyla doluyor ve kamu hastanesi de özel hastane de o havuzdan hizmet vererek parasını alıyor.

Aslında yarış başladı. Piyasa koşullarında kamu ve özel arasındaki yarışın sonucu bellidir. Kamu sektörünün piyasa koşullarında yarışmayı kazanma şansı o bildik hikayedeki kaplumbağanın şansı kadar bile değildir. Ortada o kadar büyük para varken tavşan uyumaz. Özel sağlık sektörü kendi politikalarıyla daha öne geçecek daha da büyüyecek. Bu koşullarda kamu daha da gerileyecek. Vatandaş artık özel sağlık sektörünün karşısında yalnız başına kalacak. Bunu hep birlikte yaşayacağız. Bu işlerden kârlı çıkan özel sağlık şirketleri olacak.
Zaten yasa çıkmadan önce de AKP’nin 6 yıllık iktidarında özel sağlık sektörü 80 yılda bu kadar hızlı gelişmemişti. 80 yıldaki gelişmeyi 2’ye katladı. Bunların içinde kim daha çok kazanıyor iktidara yakın olan kazanıyor. Bunun gerçek kazananı ilaç şirketleri, çünkü yasa ilaç tüketimini artıracak. Türkiye’de giderek yabancı ortaklara giren özel sağlık sektörü kazançlı çıkacak. Muhtemelen bir süre sonra bu özel hastaneler zincirler kurup yabancı ortaklıklar kuracaklar. Hekimlikle ilgisi olmayan yatırımcı, girişimci; nalburluğu, inşaatçılığı bırakıp özel hastane açtılar. Tek kazanan onlar olacak. (İstanbul/EVRENSEL)