Dul-yetim aylıkları ne kadar olacak?

Mevcut sistemde, ölen Bağ-Kur’lu ise ölüm tarihinde en az beş tam yıl (1.800 gün), SSK’lı ise: En az 5 yıldan beri sigortalı bulunup (900 gün), Emekli Sandığı İştirakçisi ise: En az 10 yıl (3.600 gün), prim ödemesi halinde hak sahibi yakınlarına aylık bağlanıyor. Ancak, ölen memurun ailesi malul ve muhtaç durumda ise, 5 yıl prim ödenmesi yeterli bulunuyor.

Yeni sistemde; en az 1800 gün (4/a kapsamındaki sigortalılar için her türlü “borçlanma süreleri hariç” en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün) prim ödeyen sigortalının ölümü halinde hak sahibi yakınlarına aylık bağlanabilecek. Görüldüğü gibi, yeni sistemde özellikle memur aileleri açısından, aylık bağlanma koşullarında, olumlu bir düzenleme yapılıyor. Önceden aranılan 10 yıllık süre, 5 yıla indiriliyor.

Yeni sisteme göre emeklilik

SSK, Bağ-Kur ve T.C. Emekli Sandığı’nın kapatılıp yerine SGK’nın kurulmasından sonra eskilerin emekliliğinde pek bir şey değişmiyor ama 5510 sayılı Kanun ile;

t 30 Nisan 2008 tarihinden sonra ilk defa eski adıyla Bağ-Kur’lu yeni adıyla 4/B’li olanlar ile eski adıyla emekli sandığı iştirakçisi yeni adıyla 4/C’li olanlardan, yeni sisteme göre emeklilik için; kadınlarda 58, erkeklerde ise 60 yaşını doldurmaları ve en az 9.000 gün prim ödemiş olma koşulu aranacak. Ancak eski adıyla SSK’lı yeni adıyla 4/A’lı olan sigortalılardan istenen, prim gün sayısı şartı 7.200 gün olacak.

Bu prim ödeme süresi yanında bir de yaş şartı var, kimin hangi yaşta emekli edileceği 9000 gün veya 7200 günü tamamladıkları tarihe göre belirlenecektir.

***30.04.2008 sonrasında işe giren 4/a (eski SSK’lı) sigortalıları için 7200 günü tamamladıkları tarihe göre aşağıdaki yaşlarda emekli olacaklardır. Bağ-Kur’lu (4/b’li), kamu görevlileri (4/c’li) olanlarda ise kademeler 9000 günü tamamladıkları tarihe göre aşağıdaki yaşlarda emekli olacaklar.

Öte yandan, yeterli prim ödeme süresini tamamlayamayanlar için 5400 gün (15 tam yıl) ile de yaşlılık aylığı alma hakları olacaktır. Bu durumdan yararlanabilmek için ise madde metninde geçen, “Sigortalılar, ikinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler.” hükmü için uygulanacak kademeler belli değildir. Çünkü, kademeler 7200 veya 9000 günün tamamlanma anına göre belli edilmektedir. Bu kişiler ise hiçbir zaman bu gün sayılarına ulaşamadıkları için 65 yaşından evvel emekli olamayacaklardır.

Yaş hadleri yeni kanunda nasıl oldu

İŞÇİLER

Halen geçerli olan sisteme göre SSK’lıların NORMAL emekliliği

a) İlk defa 8 Eylül 1999 öncesinde sosyal güvenlik kapsamına girenler,

Bu kişilerin bugüne kadar alıştıkları emeklilik yaş ve şartlarında bir değişiklik yoktur;

Kadınlar, 20 yıllık sigortalı süresini doldurmak koşuluyla, sigorta başlangıç tarihlerine göre, 5000 - 5975 gün arasında prim ödeyerek, işe giriş tarihlerine göre en az 38 ve en çok 56 yaşlarında emekli olacaklar.

Erkeklerin de 08.09.1999 öncesinde işe girenleri 25 yıllık sigortalı süresini doldurmak koşuluyla, sigorta başlangıç tarihlerine göre, 5000- 5975 gün arasında prim ödeyerek, en az 44 ve en çok 58 yaş arasında eski adıyla SSK yeni adıyla 4/A’lı olarak emekli olabilecekler.

*** Bu kategoriye giren kişiler 3600 günü doldurmak şartıyla yaşlılıktan da emekli olabilmektedirler ve kadın ise 50 ile 58 arasında, erkek iseler 55 ile 60 yaş arasında emekli olurlar.

b) 8 Eylül 1999 tarihi ile 30.04.2008 tarihleri arasında sosyal güvenlik kapsamına girenler,

8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında hangi kurum veya şekilde olursa olsun sosyal güvenlik kanunları kapsamında işe girmiş olanlar ise kadın iseler 58, erkek iseler 60 yaşını doldurmak ve bu süre boyunca en az 7 bin gün prim ödemiş olmak koşuluyla emekli olabilmektedirler.

***Bu kategoriye giren kişiler 4500 günü doldurmak şartıyla yaşlılıktan da emekli olabilmektedirler ve kadın ise 60 , erkek iseler 62 yaşında en az 25 yıllık sigortalılık süresi ile yaşlılıktan emekli olurlar.

MEMURLAR

a) 8 Eylül 1999 günü öncesinde işe başlayan memurlar eskiden olduğu gibi kadın ise 20 (7200 gün), erkek ise 25 tam yıl (9000 gün) prim ödeyerek emekli olabilir ama 4759 sayılı Kanun’un yürürlük tarihi olan 23 Mayıs 2002 itibarıyla, prim ödeme süresi olarak emekliliğine kalan süreye göre hesaplanan bir de yaş şartı getirilmiş olup bu yaşlar kadınlar için 44’ten başlayıp 56’ya kadar, erkekleri için ise ; 44’ten başlayıp 58 yaşına kadar gidebilmektedir.

b) 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında işe başlayan memurlar da emeklilik için; kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 25 tam yıl prim ödenmesi koşulu aranıyor.

***Memurlar yaşlılıktan da emekli olabilmektedirler ve en az 15 tam yıl kesenek-prim ödeme süresi olan memurlar 61 yaşında emeklilik haklarına kavuşabilmektedir.

BAĞ-KUR’LULAR

a) 8 Eylül 1999 günü öncesinde işe başlayan Bağ-Kur’lular eskiden olduğu gibi kadın ise 20 (7200 gün), erkek ise 25 tam yıl (9000 gün) prim ödeyerek emekli olabilir ama 4759 sayılı Kanun’un Bağ-Kur’lular için yürürlük tarihi olan 01.06.2002 itibarıyla, prim ödeme süresi olarak emekliliğine kalan süreye göre hesaplanan bir de yaş şartı getirilmiş olup bu yaşlar kadınlar için 44’den başlayıp 56’ya kadar, erkekleri için ise ; 44’den başlayıp 58 yaşına kadar gidebilmektedir.

*** Bağ-Kur’lular yaşlılıktan 5400 gün sayısı ile de emekli olabilmektedirler ve 01.06.1999 günü itibarıyla emekliliklerine kalan süreye göre kadın ise 50-56, erkek ise 55-58 yaşlarında kademeli olarak emekli edilmektedirler.

b) 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında işe başlayan Bağ-Kur’lular ise emeklilik için; kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 25 tam yıl prim ödenmesi koşulu aranmaktadır.

*** Bağ-Kur’lular yaşlılıktan 5400 gün sayısı ile de emekli olabilmektedirler ve kadın ise 60, erkek ise 62 yaşında emekli edilmektedir.

1 Ekim’den itibaren yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Reform Kanunu’yla sağlık yardımından emekliliğe borçlanma süresinden maaş hesabına kadar her şey değişiyor. Çalışanların Şövalyesi Sosyal Güvenlik Uzmanı Ali Tezel vatandaşın aklındaki tüm sorulara cevap verdi

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 59. Maddesine göre; İlk defa 01.10.2008 tarihinden sonra sigortalı olan 4-1/(a), 4-1/(b) ve 4-1/(c) bentlerinden birden fazlasına tabi olarak çalışan veya prim ödeyen sigortalıların yaşlılık aylığı bağlanmasına ilişkin talepleri, sigortalılık süresi içinde en fazla sigortalılığının geçtiği sigortalılık hâli esas alınarak sonuçlandırılacak.

Sigortalılık hâllerindeki hizmet sürelerinin eşit olması ile yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları sigortalılık hâlinin kanunla değiştirilmesi durumunda ise son sigortalılık hâli esas alınacak.

Ancak, İlk defa 01.10.2008 tarihinden önce sigortalı veya iştirakçi olup bu tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi hizmetleri bulunan ya da Kanunda belirtilen 4-1/(a), 4-1/(b) ve 4-1/(c) bentlerindeki sigortalılık hâllerinden birden fazlasına tabi olanların tahsis taleplerinde, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanacak. Kanuna tabi geçen hizmetlerle 506 sayılı Kanun’un geçici

20’nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanacak. Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir. Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.

Her aşamasında tartışma yaratan Sosyal Güvenlik Reformu’nun özellikle sağlık ve çalışma hayatını ilgilendiren kritik maddeleri bugünden itibaren yürürlükte. Sağlık hizmetlerinde herşeyi değiştiren, çalışma hayatını sil baştan düzenleyen reform, bugün doğan bebeklerden emeklilere, çiftçiden postacıya kadar her kesimi ilgilendiriyor. Yeni sistemle 70 milyon Genel Sağlık Sigortası kapsamına alınmış oluyor.

Meclis’te kabul edildikten sonra aşama aşama yürürlüğe girmesi öngörülen yasanın 1 Ekim itibariyle (bugün) yürürlüğe giren uygulamaları şöyle:

Vatansızın, sığınmacının da sağlık güvencesi olacak
Genel Sağlık Sigortası ile tüm vatandaşlar sağlık riskleri ve sağlık harcamaları yönünden güvence altına alınacak. Vatansızlar ve sığınmacılar da dahil herkes Genel Sağlık Sigortası’ndan yararlanacak.

Bağ-Kur’luların sağlık hizmetlerinden yararlanmaları için gerekli olan 240 günlük prim gün sayısı 30 güne indirildi. Böylece çiftçiler ve esnaf, sigortalı olduktan 1 ay sonra sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek. Bağ-Kur’lu 60 günlük prim borcu bulunması halinde bile sağlık yardımlarından yararlanacak.
Diş protez bedelleri, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu’nca tespit edilecek fiyatlar üzerinden karşılanacak.

Borca bakılmayacak
İş kazası, meslek hastalığı, acil haller gibi durumlarda Bağ-Kur’lunun borcu olup olmadığına bakılmaksızın sağlık hizmeti verilecek.
SSK’lıların sağlık hizmetlerinden yararlanması için gerekli olan 90 ve bakmakla yükümlü oldukları için gerekli olan 120 günlük prim gün sayıları 30’a indirildi.
Sağlık hizmetlerinden yararlanılabilmesi için 1 yıl içinde 30 gün prim ödeme şartında, askerlik, grev gibi nedenlerle geçen süreler son 1 yıl hesabında dikkate alınmayacak.
İşten ayrılan sigortalılar, prim borcu olup olmadığına bakılmaksızın 6 ay süreyle sağlık hizmetlerinden yararlanabilirken, bu süre 90 güne düştü.

Kanser tedavisi kapsamda, özel farkı azami yüzde 30
Aşılar, kanser tarama testleri gibi kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri de ilk defa sağlık sigortası kapsamına alınarak SGK tarafından karşılanacak.
Özel hastaneler, en çok yüzde 30’a kadar fark  alabilecek. 
Kamuya ait sağlık hizmeti sunucuları sadece otelcilik hizmeti ve istisnai sağlık hizmetlerinden fark ücreti alabilecek, bunun dışındaki sağlık hizmetlerinden fark ücreti alamayacak.
Ayakta tedavilerde 2 YTL katılım payı alınacak.

Özürlünün, şampiyonun sigorta primi devletten
Aile içindeki kişi başı geliri asgari ücretin üçte birinden az olanların, vatansızlar ve sığınmacıların, 65 yaş veya özürlü aylığı, şeref aylığı, vatani hizmet aylığı, terörle mücadele aylığı alanların, harp malullerinin, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından bakılan çocukların, köy korucularının, dünya ve olimpiyat şampiyonlarının Genel Sağlık Sigortası primleri devlet tarafından karşılanacak.

Yeşil kart kalkacak
Sigortalı olmayan veya ailesinde sigortalı bulunmayanlardan, aile içindeki kişi başına geliri; asgari ücretin üçte biri ile asgari ücret arasında olanlar 24 YTL, asgari ücret ile asgari ücretin iki katına kadar olanlar 73 YTL, asgari ücretin iki katından fazla olanlar 146 YTL ödeyerek sağlık hizmetlerinden istisnasız yararlanabilecek.
Yeşil Kart uygulaması 2 yıl sonra kaldırılacak.
Kısmi süreli çalışan işçiler ay içinde 30 günden eksik Genel Sağlık Sigortası primini kendisi, yoksulluğunu kanıtlarsa devlet ödeyecek.

18 yaşından küçük herkes kayıtsız şartsız sigortalı
18 yaşından küçükler, herhangi bir şart aranmaksızın sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek. Bu kapsamdakiler, 18 yaşından sonra ise kendi adlarına veya anne-babaları üzerinden Genel Sağlık Sigortası kapsamında olmaya devam edecek.

Bugünden sonra 18 yaşını dolduran kız çocukları anne-babalarının sağlık yardımından yararlanamayacak. Ancak, halen 18 yaşından büyük olup anne-babasının sigortalılığı nedeniyle sağlık hizmetlerinden yararlanmakta olanların, çalışma ve evlenme gibi hallerle durumları değişmezse bu hakları sürecek.
Bağ-Kur’lu hastanın yol ve refakatçi giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanacak. Eski uygulamada, sadece SSK ve Emekli Sandığı mensuplarının yol ve refakatçi giderleri kurumca karşılanıyordu. 

Yurt içinde yapılamayan tetkikler yurt dışında yapılabilecek.

Çalışma hayatı sil baştan
SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı devri kapandı
Bundan böyle SSK’lılar 4/a’lı, Bağ-Kur’lular 4/b’li ve Emekli Sandığı iştirakçileri 4/c’li olarak anılacak.
Bağ-Kur’lular, iş kazası ve meslek hastalığı ile analık halinde ayakta tedavilerde günlük kazancının üçte ikisi, yatarak tedavide ise yarısı oranında geçici iş göremezlik ödeneği alabilecek.
Tarım Bağ-Kur’luları ve köy muhtarlarına 15 günlük prim karşılığı 30 günlük hizmet kazanma olanağı sağlanacak. 15 günlük esas alınan prim tutarı, her yıl bir gün artırılarak 15 yıl sonra 30 gün üzerinden prim alınacak.

Bağ-Kur’lular yüzde 20 sağlık, yüzde 20 sigorta primi ödemekteyken, yeni dönemde toplamda yüzde 40 olan prim oranı yüzde 33,5’e indirilecek.
Cenaze yardımı, emzirme ve evlenme ödeneği almayan Bağ-Kur’lulara, bugünden itibaren cenaze yardımı, cenaze ödeneği ile evlenecek hak sahibi yetim kız çocuklarına aylığının 2 yıllık tutarı evlenme ödeneği verilecek.

Kadın sigortalılar, doğumdan sonra işten ayrılmış olmaları ve çocuğun yaşaması şartıyla en fazla 2 defa azami 4 yıllık süreyi borçlanabilecek.
Emekli Sandığı iştirakçilerinin eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 10 yıllık hizmet şartı aranırken, yeni dönemde 5 yıl ve daha fazla hizmeti olan iştirakçinin ölümü durumunda hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanacak.

Askerlik borçlanmasında koşullar ağırlaştı
Askerlik borçlanmasının koşulları bugünden itiraben ağırlaşacak. Mevcut uygulamada askerlik borçlanması için borçlanılacak her bir ay için asgari ücretin yüzde 20’si tutarında ödeme yapılması gerekiyorken, bugünden sonra bu oran yüzde 32’ye yükselecek. 

Ayrıca borçlanma miktarının ödenmesine ilişkin sürede kısaltılacak. Mevcut uygulamada ödemeler 6 aya kadar taksitle yapılabilirken, yeni uygulamada ödeme süresi 1 ayla sınırlı olacak.

Dileyen ‘isteğe bağlı sigortalı’ olacak
İsteğe bağlı sigortalılık uygulamasında da değişikliğe gidilecek. Eski uygulamada, isteğe bağlı sigortalı olabilmek için SSK’da bin 1080 gün (3 yıl), Emekli Sandığı’nda 3 bin 600 gün (10 yıl) çalışmış olmak gerekiyordu. Ayrıca emekli olana kadar da sağlık hizmetlerinden yararlanılamıyordu. Yeni düzenlemeyle isteğe bağlı sigortalı olabilmek için gerekli olan çalışma şartı kaldırılıyor. Artık dileyen, isteğe bağlı sigortalı olabilecek ve sigortalı olduğu sürece sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek. Bu düzenlemeyle, part-time (kısmi zamanlı) çalışanlar ile usta öğreticilere de ay içinde eksik kalan günlerini isteğe bağlı olarak tamamlayabilecek.

Sendikacının primi zorunlu
1 Ekim’den itibaren isteğe bağlı sigorta primi ödeyenlerin ve yeni ödemeye başlayacakların prim ödedikleri süreler, Bağ-Kur sigortalılığından sayılacak. İsteğe bağlı sigorta primi ödeyenler açısından, emekli olmak için gerekli prim gün sayısının artmasını gündeme getirecek.
Sendika ve konfederasyonların başkan ve yönetim kurulu üyelerinin zorunlu sigortalı sayılması nedeniyle bu kişiler için de prim ödenecek.

Gazetecinin, gemicinin ‘yıpranma zammı’ kalktı
Halen çalışmakta olan tüm sigortalıları kapsayacak şekilde, iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle yüzde 25 ve daha yukarı oranda sakat kalan işçilere bağlanan gelirlere uygulanmakta olan alt sınır kalktı. Böylece 1 Ekim’den sonra sakat kalan işçiye ödenecek gelir, 1 Ekim’den önce ödenen miktarın önemli oranda gerisinde kalacak.
Gazeteciler, matbaa işçileri, gemi adamları, uçuş personeli, kaynakçı, şeker sanayi çalışanları, posta dağıtıcısı gibi meslek gruplarının “yıpranma hakkı” olarak bilinen fiili hizmet süresi zammı kaldırıldı.

Kamuda çalışan işçilere yapılan ilave ödemelerden de prim kesintisi yapılacak, diğer ödemeler de prime tabi olabilecek.

Ölüm aylığı oranı düşürüldü
Çalışan ya da kurumdan aylık alan çocuksuz dul eşe bağlanacak ölüm aylığı oranı yüzde 75’ten yüzde 50’ye düşecek. İşçiler için malullük ve ölüm aylığını hak etmek için 5 yıllık sigortalılık süresini doldurmak ve 900 gün prim ödemiş olmak şartı, halen çalışanları da kapsayacak şekilde 10 yıllık sigortalılık süresini tamamlamış ve bin 800 gün prim ödemiş olma şeklinde yeniden düzenlenecek.

Mevcut uygulamada, kocanın, ölüm aylığı için gerekli prim gün sayısına sahip olmaması durumunda, eşi askerlik hizmetini borçlanabilirken, 1 Ekim’den sonra askerlik borçlanmasıyla ölüm aylığı bağlama durumu ortadan kaldırıldı.
Malullük aylığı için daha önce en az yüzde 66 çalışma gücü kaybı aranırken, yeni dönemde bu oran yüzde 60’a indirildi.

İşveren primi indirildi
1945, 1950, 1970’lerdeki yasaları ortadan kaldıran yeni düzenlemenin bugün yürürlüğe girecek bir başka uygulaması da işveren primlerindeki indirimi içeriyor.
İşverenlerin çalıştırdıkları işçilerle ilgili olarak ödeyeceği işveren sigorta primleri bugünden itibaren yüzde 25 indirimli olacak. İşverenler yanlarında çalıştırdıkları işçinin sigorta primini eskiye oranla yüzde 25 daha az ödeyecek.

Eski adıyla Bağ-Kur'lular yeni adıyla '4/b'liler yeni dönemin memur ve işçisi ile aynı haklara kavuşuyor. Bunlar arasında iş kazası ve meslek hastalığı yardımı, iş göremezlik ödeneği var. Ayrıca artık isteğe bağlı sigortalılar Bağ-Kur'a geçecek.

Reform kanunu olarak ifade ettiğimiz 5510 sayılı Kanun'da Bağ-Kur'lular 4/b'li olarak isimlendirildi. Sosyal güvenliğin tabiri caizse en gariban kesimi Bağ-Kur'lulardı. Memurların ve SSK'lıların sahip olduğu pek çok haktan Bağ-Kur'lular mahrumdu. Ancak reform kanunu ile birlikte Bağ-Kur'lular da yeni dönemin memur ve işçisi ile aynı haklara kavuşuyor.

İşte Bağ-Kur’luyu bekleyen yenilikler: Bağ-Kur'lular için en yeni uygulama iş kazası ve meslek hastalığı yardımı. 1 Ekim'den sonra meydana gelecek iş kazası ya da meslek hastalığı gibi durumlarda Bağ-Kur'lulara hem geçici hem şartları oluşmuşsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanacak.

PRİM ÖDEME DEĞİŞMEDİ

Bağ-Kur'luların prim ödeme gününde bir değişiklik olmadı. Ancak emeklilik yaşında 2036'dan başlamak üzere kademeli bir geçişle 65 yaş uygulamasına tabi olacaklar. 30 Nisan'dan önce Bağ-Kur'a tescil edilenler ise bundan etkilenmeyecek.

Örneğin 6 Haziran 2008'de limited şirket ortağı olarak ilk defa Bağ-Kur sigortalısı olan, 1 Haziran 1979 doğumlu Emin Bey, 25 yılı (9000 gün) 2036'dan önce doldurursa 60 yaşında, ancak örneğin 2038 içinde tamamlarsa 62 yaşında emekli olabilecek. l 1999 ila 30 Nisan 2008 arasında ilk defa sigortalı olanlar 15 yıl prim ödeme ve kadın ise 60, erkek ise 62 yaşını doldurmak şartıyla yaştan emekli oluyordu. Ancak 30 Nisan ve sonrasında ilk defa sigortalı olanlar yine 15 yıl prim ödeme ve kadın ise 61, erkek ise 63 yaşında emekli olabilecek.

İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ VERİLECEK

Emzirme ödeneği (süt parası) 1 Ekim'den sonra doğum yapan Bağ- Kur'lu kadınlara da verilecek.

Bağ-Kur sigortalısının kendisinin iş kazası veya meslek hastalığına uğraması ya da doğum yapması halinde son bir yılda 90 gün prim ödendiyse, iş göremediği her gün ve doğumdan önceki ve sonraki sekizer hafta için ilk kez iş göremezlik ödeneği alacak.

Çiftçi Bağ-Kur'lular hariç, diğer Bağ-Kur sigortalılarından 1 Ekim sonrası ilk defa sigortalı olanlar, emekli olduktan sonra SSK'ya tabi bir işte çalışırlarsa aylıkları kesilecek. Ancak emeklilikte yine Bağ-Kur'a tabi çalışmaya devam ederlerse yüzde 15 destek primi ödeyecekler.

İŞ GÜCÜ KAYIP ORANI DÜŞÜRÜLDÜ

Malullük aylığı alabilmek için gerekli olan iş gücü kaybı oranı 2/3'ten yüzde 60'a düşürüldü. Prim ödeme şartı daha önce 5 yıldı. Yeni durumda 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün şartı getirildi. Malul olan kişi başka birinin bakımına muhtaç ise 10 yıl aranmaksızın 1800 gün prim ödeme yeterli olacak.

1 Ekim'den önce Bağ-Kur emeklisi vergiye kaydı ve faaliyeti devam ediyorsa emekli aylığından her ay yüzde 10 kesinti yapılıyordu. Memur ya da SSK'lı olarak emekli olup da Bağ-Kur şartlarında çalışanlardan ise her ay 12. basamağın yüzde 10'u kadar destek primi kesiliyordu. 1 Ekim'den sonra bu destek kesintisi yüzde 12'den başlayıp her yıl bir puan artırılarak yüzde 15'e çıkarılacak.

EMEKLİ AYLIĞI SİSTEMİ YENİLENDİ

Emekli aylıkları, aylık bağlama oranı (ABO) ve güncelleme katsayılarındaki düşüş nedeniyle yıldan yıla reel olarak düşüş gösterecek. 1 Ekim'den sonra hem aylık bağlanırken daha düşük bağlanacak hem artırılırken daha yavaş artırılacak. Çünkü Gelişme Hızı Endeksi yüzde 100'den yüzde 30'a düştü.

EMEKLİ ÇALIŞANA KOLAYLIK

30 Nisan'dan önce Bağ-Kur'a giriş yapmış olanların aylıklarındaki düşüş, ilk 10 yıl için telafi edilecek.

1 Ekim'den sonra ilk defa sigortalı olanlar emekli olduktan sonra aylıklarını alarak kamuda ya da SSK'ya tabi çalışamayacak. Bunlar kamuda ya da SSK kapsamında çalışmaya başlarlarsa emekli aylıkları kesilecek. Ancak bunlar emeklilikte Bağ-Kur'a tabi çalışırlarsa aylıklarını da alabilecek.

1 Ekim'den önce memur, SSK'lı ya da Bağ-Kur'lu olarak sigortalı olmuş olanlar, emeklilik sonrasında SSK ve Bağ-Kur'a tabi çalışırlarsa bunların emekli aylıkları kesilmeyecek. Yalnız bunlardan SSK için yüzde 31-36,5, Bağ-Kur için yüzde 15 destek primi kesilecek. SSK'ya tabi çalışan bu primin yüzde 7,5'ini, Bağ-Kur'a tabi çalışan ise tamamını kendisi ödeyecek.

HANGİ STATÜDE ÇALIŞTIĞINA BAKILACAK

1 Ekim'den önce kimin nereden emekli olacağına son 7 yıla bakılarak karar verilirken, 1 Ekim'den sonra ilk defa sigortalı olacaklar için çalışma hayatında en fazla hangi statüde çalıştığına bakılacak. Daha önceki uygulamada, Bağ-Kur'a belirli bir süre prim ödedikten sonra SSK'ya geçen kişiler daha erken emekli olabiliyorlardı. 1 Ekim'den önce Bağ-Kur'lu olanlar bu imkandan yararlanmaya devam edecek.

Örneğin, esnaf olarak Bağ-Kur'a 4.500 gün prim ödeyen 1960 doğumlu Hasan Bey, bundan sonra SSK'ya geçerek en az 1.261 gün (son 7 yılın yarısından fazla) prim ödeyerek 5.761 günle emekli olabilecek. Hasan Bey Bağ-Kur'a prim ödemeye devam etse 9.000 günle emekli olabilecekti. Hasan Bey 1 Ekim'den sonra ilk defa sigortalı olmuş olsaydı, bu imkandan yararlanamayacaktı.

TEK MAAŞ ÖDENECEK

Hem eşinden hem ana babasından aylığa hak kazanlara sadece biri ödenecek. 1 Ekim'den önce bu şekilde aylık almaya başlamış olanlara aylıkları ödenmeye devam edilecek. Hem kendi emekli aylığını hem de eşinden dul aylığı alanlar almaya devam edecek. l Anlaşmalı boşanma ile baba veya annesinde yetim aylığı alan kızların aylıkları kesilecek. Ayrıldığı eşiyle aynı evde yaşamaya devam ettiği belirlenenler hakkında nitelikli dolandırıcılık suçuyla suç duyurusunda bulunulacak.

YETİM KIZA ÇEYİZ

Çeyiz yardımı 1 Ekim'den sonra Bağ- Kur'lulara da verilecek. Buna göre Bağ- Kur'lu ana-babasından yetim aylığı alan kız çocuklarına 24 aylık tutarındaki para peşin olarak verilecek.

1 Ekim'den önce askerlik borçlanması yapmak isteyen Bağ-Kur'lu bulunduğu basamağın emeklilik primi (%20) kadar ödemede bulunuyordu. Borçlandığı tutarı da 6 ay içerisinde ödeyebiliyordu. 1 Ekim'den sonra en az asgari ücretin yüzde 32'si kadar aylık ödeme yapacağı gibi bu tutarı 1 ayda ödeyecek.

Örneğin, 2008'in Ağustos ayında askerlik borçlanması yapacak olan 10. basamaktaki Bağ-Kur'lu,18 ay askerlik için toplamda 2.484 YTL ödeyecektir. Aynı Bağ- Kur'lu borçlanma için 2008/Ekim ayında müracaat ederse ödeyeceği toplam tutar 3.675 YTL olacak.

YURT DIŞI BORÇLANMA İÇİN YENİ DÜZENLEME

Daha önce yurtdışı borçlanma genel olarak SSK'ya yapılıyordu ve bu kişiler SSK şartlarında emekli olabiliyorlardı. Şimdi ise Türkiye'de herhangi bir hizmeti olmayanlar ile en son Bağ-Kur'a tabi çalışmış olanlar yeni yasadaki 4/b (Bağ-Kur) şartlarında borçlanacaklar. Böylece 7200 günle emekli olmak yerine 9000 günle emekli olabilecekler. Bu durumda olanların Türkiye'ye döndükten sonra öncelikle SSK'ya tabi (yeni yasada 4/a'lı olarak) çalışmalarında fayda var.

Bu şekilde 1 gün bile prim ödeseler borçlanma için SSK şartlarına tabi olacaklar. n Yurtdışı borçlanmasının ödeme tutarı da, daha önce günlük 3,5 dolar iken, yeni sistemde asgari ücret ile asgari ücretin 6.5 katının yüzde 32'sı olacak. Yurtdışında sadece Türk vatandaşlığı korunarak geçen süreler borçlanılabilecek. Borçlanılacak tutar tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde ödenecek.

JOKEY VE AVUKATLAR BAĞKURLU OLACAK

At yarışlarında görev alan jokey ve antrenörler de Bağ-Kur sigortalısı kabul edilecek. 1 Ekim'den sonra bunların da tescil başvurusunda bulunmaları gerekiyor. n Yine serbest avukatlar ve noterler 1 Ekim'e kadar SSK'ya asgari ücretin yüzde 15'i topluluk sigortası öderken, bundan sonra Bağ-Kur'lu olarak en az asgari ücretin yüzde 32'si kadar prim ödeyecek. Daha önce serbest avukatlar 7000 gün prim ödemesi ile SSK'dan emekli olabilirlerken, 1 Ekim'den sonra 9000 günle Bağ-Kur şartlarında emekli olabilecekler.

Örneğin, Avukat Cemil Bey 2008'in ikinci yarısında 103 YTL topluluk primi öderken, 1 Ekim'den itibaren aylık en az 204 YTL prim ödeyecek.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALI BAĞKUR'A GEÇECEK

İsteğe bağlı sigortalıların tümü primlerini Bağ-Kur şartlarında ödeyecek. İsteğe bağlının primi asgari ücretin yüzde 32'si olacak. Bunlar sağlık primini de kendisi ödemiş olacak. Önceki gibi eşlerinin üzerinden sağlık yardımı alamayacaklar. Böylelikle Bağ-Kur isteğe bağlı sigortalıların prim oranı yüzde20'den yüzde 32'ye çıkmış oldu.

Örneğin, 10. basamaktan Bağ-Kur'a isteğe bağlı prim ödeyen Nevin Hanım, 2008/Eylül ayında 138 YTL ödeyecek. Nevin Hanım 2008/Ekim ayında ise sağlık primleri de dahil olarak 204 YTL prim ödeyecek. Daha önce, memur olan eşinin üzerinden sağlık yardımlarını alan Nevin Hanım, 1 Ekim'den sonra kendi primleri ile GSS kapsamında olacak.

Öte yandan şirket ortakları kendi şirketlerinden sigortalı işçi olarak prim ödeyemeyecek.